Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/2018

Fra Wikipedia, den frie encyklopedi
Hopp til: navigasjon, søk



Uke 1
1860-åra

1860-åra var eit uroleg tiår i Amerika, Asia og Europa, prega av revolusjonar i Det osmanske riket og Tyskland og borgarkrig i USA. Det blei utvikla ny militærteknologi som krigsskip av jern og stål, undervassbåtar og ei tidleg utgåve av maskingevær, og USA opplevde total krigføring med store tap av menneskeliv, byar og eigedom. Den atlantiske slavehandelen braut saman då USA innførte forbod mot slaveri.

Dette tiåret skaut samlinga av Italia fart under kong Viktor Emmanuel II. Dominionet Canada blei skipa gjennom British North America Act av 1. juli 1867. Den andre opiumskrigen enda offisielt den 18. oktober 1860. Kina måtte gje etter for vestlege makter i ei rekkje saker; og opiumshandelen vart legalisert. Taipingopprøret (1860-1964) mot Qing-dynastiet enda då Nanjing fall 19. juli 1864. Meijirestaurasjonen fann stad i Japan (1866–1869) då den siste shogunen tapte kontroll til fordel for Meiji-keisaren, og ei rekkje reformar følgde. Les meir …
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 2
Våpenet til Trøndelag fylkeskommune

Trøndelag fylke er eit fylke i Noreg som vart oppretta 1. januar 2018. Fylket er ei samanslutning av fylka Nord-Trøndelag og Sør-Trøndelag, som vedtok å slå seg saman i april 2016. Trøndelag fylke er det nest største fylket i Noreg i flatevidd og det femte største i innbyggjartal.

Både fylkeskommunen og fylkesmannen har hovudsete på Steinkjer og avdeling i Trondheim. Fylkeskommunen har administrativ leiing med rådmannsfunksjon lagt til Steinkjer og ordførarfunksjonen er lagt til Trondheim.

Fylkesvåpenet til Trøndelag er ein utbøygd gull kross på sølv grunn. Det har tidlegare vore våpenet til Nord-Trøndelag fylke, frå 1957 til 2018. Les meir …
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 3
Hovudbygningen til NTNU i Trondheim

Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet er eit offentleg universitet som opphavleg berre låg i Trondheim, men som frå 1. januar 2016 vart slege saman med Høgskolen i Gjøvik, Høgskolen i Ålesund og Høgskolen i Sør-Trøndelag som eitt universitet med namnet Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet (NTNU), og såleis fekk campus fleire stader i landet. Campusane i Gjøvik og Ålesund heiter no formelt NTNU i Gjøvik og NTNU i Ålesund. Etter denne samanslåinga vart universitetet det største i Noreg. Les meir …
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 4
Åge Aleksandersen har markert seg ved å framføre songtekstane sine på trøndersk.

Trøndersk er ein norsk dialekt som blir tala i Trøndelag, på Nordmøre og i Bindal. I to av dei gamle norske provinsane i Sverige — Jämtland og Härjedalen — blir det tala nærskylde dialektar.

Dialektane har ein del felles med dialektane på Austlandet, som til dømes jamning, lågtone-setningsmelodi, retroflekse konsonantar og andre trekk felles med nordnorsk som palatalisering og apokope. Les meir …
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 5
Opning av Rørosmartnan 20. februar 2007

Røros er ein kommune i Trøndelag. Kommunen ligg lengst søraust i fylket, grensar i aust mot Sverige og i sør mot Hedmark. Kommunen vart oppretta i 1964 ved samanslutning av dei tidlegare kommunane Røros Bergstad, Røros landsokn, Brekken og Glåmos.

Røros er særleg kjent for den tidlegare verksemda ved Røros kobberverk, som er vist fram i Rørosmuseet, i forfattarskapen til Johan Falkberget, og i statusen til Røros som verdsarvstad sidan 1980. Rørosmartnan vert arrangert kvart år i februar. Les meir …
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 6
Marit Bjørgen i 2013

Marit Bjørgen er ein norsk langrennsløpar og fleire gonger verdsmeister. Ho er fødd i Trondheim og voks opp på Rognes i Midtre Gauldal kommune. Ho er den som har vunne flest VM-medaljar i langrenn med 26 medaljar, 18 av dei gullmedaljar: Ein frå 2003, tre frå 2005, fire frå 2011, fire frå 2013, to frå 2015 og fire frå 2017.

Bjørgen har vunne verdscupen samanlagd fire gonger, sprintverdscupen fire gonger og distansecupen to gonger. Ho er med sine 112 sigrar den langrennsløparen i verda som har vunne flest verdscuprenn individuelt. Ho har også 29 verdscupsigrar i stafett, vunne 24 norske meisterskap i langrenn. Ho vann Tour de Ski 2015. Les meir …
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 7
Aden

Aden er ein hamneby i Jemen ved Adenbukta, nær innløpet til Raudehavet og kring 170 km aust for Bab-el-Mandeb. Byen har kring 800 000 innbyggjarar. Han ligg ved ei gammal, naturleg hamn i krateret av ein sovande vulkan som no dannar ei halvøy. Halvøya er knytt til fastlandet via eit lågt eid. Denne hamna, Front Bay, vart først nytta av det eldgamle kongedømet Awsan mellom 600- og 400-talet fvt. Den moderne hamna ligg på kvar side av halvøya.

Aden var hovudstaden i Sør-Jemen fram til landet vart slått saman med Nord-Jemen i 1990, og igjen ei kort tid etter statskuppet i Jemen 2014-2015, då presidenten Abd Rabbuh Mansur Hadi måtte flykta frå houthiane som okkuperte Sana. Frå mars til juli 2015 raste slaget ved Aden mellom houthiar og styrkar lojale til president Hadi. Byen slapp nesten opp for vatn, mat og medisinar. Den 14. juli sette den saudiarabiske hæren i verk ein offensiv for å ta attende Aden for Hadi. I løpet av tre dagar var houthiane borte frå byen. I januar 2018 tok ei sørjemenittisk lausrivingsgruppe kontroll over det meste av byen. Les meir …
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 8
Charles Babbage

Charles Babbage (1791–1871) var ein engelsk matematikar. Han er kjend for skissene sine av maskiner, til dømes ein differansemaskin, som var forløparen for dagens datamaskinar. Påbegynte konstruksjonar og teikningar av desse maskinene finst på London Science Museum. I 1991 vart det produsert, på grunnlag av teikningane til Babbage, ein ferdig differansemaskin som fungerte slik det var tenkt. Han vart produsert med presisjonsnivå og toleransar som var fullt moglege på 1700-talet, noko som beviser at maskinen til Babbage ville ha fungert viss han hadde fått ferdigstilt han.

I 1821 presenterte Babbage ein modell til noko han kalla differansemaskinen (The Difference Engine) for Royal Astronomical Society. Formålet med denne maskinen var å framstille logaritmetabellar der logaritmeberekninga vart tilnærma av polynom med ein numerisk metode, differansemetoden. Ideen vart godkjent, og i 1823 mottok han eit bidrag frå den britiske regjeringa på 1500 pund for å realisere konstruksjonen. Les meir …
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 9
Countrytrioen Lucy Angel i 2015

Country er ein populær musikksjanger frå USA som sprang ut frå landsbygda i Sørstatane i 1920-åra. Han har røter frå western cowboy-musikk og USA-amerikansk folkemusikk frå søraustlege delar av landet. Country består ofte av balladar og dansemelodiar med generelt enkle former og harmoniar akkompagnert av hovudsakleg strengeinstrument som banjo, elektrisk og akustisk gitar, fele og munnspel.

Omgrepet «country» eller «countrymusikk» vart populært i 1940-åra då det tok over for det tidlegare omgrepet «hillbillymusikk». «Country» vert i dag nytta til å skildra mange forskjellige countrysjangrar og undersjangrar. Country har produsert to av dei mestseljande soloartistane gjennom tidene. Elvis Presley, som i starten vart kjend som «The Hillbilly Cat», vart ein av dei som definerte rock 'n' roll. Garth Brooks er den mestseljande soloartisten i amerikansk historie. Les meir …
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 10

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 10, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 11

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 11, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 12

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 12, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 13

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 13, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 14

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 14, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 15

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 15, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 16

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 16, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 17

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 17, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 18

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 18, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 19

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 19, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 20

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 20, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 21

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 21, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 22

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 22, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 23

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 23, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 24

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 24, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 25

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 25, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 26

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 26, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 27

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 27, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 28

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 28, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 29

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 29, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 30

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 30, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 31

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 31, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 32

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 32, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 33

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 33, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 34

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 34, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 35

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 35, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 36

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 36, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 37

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 37, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 38

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 38, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 39

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 39, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 40

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 40, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 41

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 41, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 42

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 42, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 43

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 43, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 44

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 44, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 45

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 45, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 46

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 46, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 47

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 47, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 48

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 48, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 49

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 49, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 50

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 50, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 51

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 51, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk


Uke 52

Wikipedia:Ukens artikkel på nynorsk/Uke 52, 2018
Vis - Se nynorsk - historikk